onsdag 25. januar 2017

Kjærleik

Om du er glad i nokon
så trykk dei ikkje ned
still ikkje store, steile krav
men lytt og prat og le
gje rom for alle kjensler
og prøv å aksepter`
om andre ser på verda
litt annleis enn du gjer

Me har i oss ein lengsel
me treng å høyra til
men det er aldri sunt
å berre gjer` det andre vil
finn heller kjærleg ut av
kor mykje du kan gje
av tida di, og hjartet
utan at du mistar det

Eg er meg, og du er deg
og saman er me eitt
om kjærleiken skal veksa
kan me ikkje stå for tett
då får me ikkje pusta
mistar sikt og perspektiv
ein usunn symbiose
og to litt for snevre liv

Det er nok heller ikkje sunt
å stå for langt i frå
då rekkjer ikkje handa bort
mitt auge kan `kje sjå
når du treng støtte, trøyst og hjelp
ein bit av hjartet mitt
og du vil ikkje skjøna
når eg treng å låna ditt

Det er kje kjekt å oppdaga
at ein har handla feil
i redsla for å mista
vart ein sakte mindre heil
men merkar ein det tidsnok
er det ikkje heilt for seint
til å vatna kjærleiken
slik som det er meint

Kjærleik veks i omsorg
og i lun og trygg aksept
den strekkjer seg mot varme smil
som mørket før har drept
Kjærleik ligg i det å gje
kvarandre trua på
at begge to er gode nok
la røtene få slå

Det `kje berre kjensler
men vilje, og eit val
ein vel å vera saman
og ikkje illojal
mot det som kjennest viktig
for deg, men òg for meg
og saman veksa, blomstra
med kvart vårt gode preg

Kristin Straume Audestad

Eg les for tida ei bok om kjærleik. Den er over femti år, men eg føler den uansett er ganske aktuell. For fenomenet kjærleik (om det kan kallast det) endrar seg vel ikkje så mykje, sjølv om samfunnsutviklinga har vore kraftig i dette tidsrommet. Kjærleik er ikkje akkurat noko som går ut på dato! Heldigvis. Det står mykje klokt i den boka, blant anna at ekte kjærleik handlar om å gje uselvisk. Gje tid, gje trøyst, gje nærleik, gje det ein merkar at den andre treng. Men ein skal ikkje gje heile seg, eller så mykje at ein heile tida går på akkord med seg sjølv. Fordi dette bør jo vera gjensidig, og vera avhengig av at den andre òg gjev.

Noko av det viktigaste i eit kjærleiksforhold, meiner forfattaren og filosofen Fromm (i boka "Om kjærligheten), handlar om at det innad i dette er rom for å vera seg sjølv. At ein er akseptert slik ein er, og kan utvikla seg sjølv vidare og møter forståing, utan å heile tida måtta korrigera seg fordi den andre meiner ein skal gjera ting annleis. Dette er enklare skrive enn gjort. For det er mykje lettare å sjå kva ein meiner den andre burde gjort annleis, enn kva ein sjølv bør gjera annleis... Nokre forhold er ikkje sunne, men eg har tru på at om begge er villige til å få hjelp, og vil øva seg på å møta kvarandre sine behov på ein sunn måte, er det håp!

Eg synest det er spennande å lesa om kjærleik og relasjonar, og kva andre meiner om det. Ein annan ting Fromm skreiv, var at me menneske har i oss ei lengt etter å forstå det meste. Me ynskjer å forstå "gåta menneske", og oss sjølve, og freistar å gjera dette i møtet med andre menneske. Men Fromm meiner at me får det betre om me skjønar og aksepterer at det ikkje er alt ein kan forstå og setja ord på. Men at ein gjennom det ordlause møtet mellom to som elskar kvarandre, kan oppleva kva det eigentleg dreiar seg om. Eg trur i alle fall det var noko slikt han meinte. Det er i alle fall godt å kjenna seg elska, og å elska nokon! (Men eg synest i grunn det er godt å prøva å setja ord på ting likevel, eg då....)

(Jadå, eg la ned bloggen, men skreiv vel òg at eg kom til å leggja ut innimellom likevel, viss det no var noko som dukka opp og ville ut som eit dikt. Beklagar til dei som føler seg lurt :P )

søndag 25. desember 2016

Mamma

Eg ser ned på deg, og du ser opp på meg
med auge som glitrar, du er nydeleg
og inni meg veks det eit godskummelt ord
for endeleg : Eg er blitt MOR

Mamma, ja det er mitt nye namn
eg håpar å vera ei varm og trygg hamn
ei fyrlykt, eit vegskilt, og ei som går med
så ingenting vondt nokon gong vil deg skje

Eg veit det vert tøft, for kvar natt og kvar dag
ligg ansvaret der, og du legg jo beslag
på tankar og draumar, og ofte mitt fang
krev trøyst, gjerne kos, og ofte ein sang

Men kjærleiken overgår alt som er stritt
ein streng mellom hjarte, frå mitt og til ditt
frå strengen så lyder det hjartemusikk
så vakkert når blikk møter blikk

Med åra så skjønar eg sakte at eg
slett ikkje alltid kan verna om deg
ting kan jo skje, som eg ikkje rår med
men eg prøver å visa kor elska du e`

For fort vert du større, og eg må forstå
at eg ikkje alltid ved sida kan gå
alt er ikkje lenger kun opp til meg
du krev at eg stille skal lytta til deg

Så ynskjer du fridom, dreg røtene opp
og faldar deg ut frå din heimtrygge knopp
Eg står her tilbake og undrar slik på
kvar tida vart av, eg kan ikkje forstå

Eg ventar, eg lengtar, og kvar dag eg ber
om at du går trygt, ingen vonde ting skjer
og så ein dag står du på trappa igjen
med nye erfaringar, og med ein venn

Eg ser på deg grundig, ser at du forstår
kvifor stemma mi verkar litt ullen og sår
og brått i eit glimt når du smiler til meg
så ser eg meg sjølv der ein stad inni deg

Det var ei forgjeves, all song og all trøyst
du ber det med deg, min klem og mi røyst
og om du ein gong syng for dine om litt
kling røysta mi med, inni hovudet ditt

Kristin Straume Audestad

Dette skreiv eg tidlegare i desember, og fann ut at i dag var ein fin dag å publisera det på. Eg tenkjer på ho som vart mor for fyrste gong for over 2000 år sidan. Ho hadde nok ein del andre (og mange fleire) utfordringar enn mødre har i dag, men samstundes var ho ei mamma. Og det å vera ei mamma har noko universelt ved seg, ei mammakjensle som ofte kjem instinktivt når ein held eit nyfødd born i armane sine og veit det er ein sjølv som har ansvaret for dette bornet. 

Kjensla er både på godt og på vondt. Ein kjenner på ei ny form for redsle når ein er mor (eller far, for den saks skuld, men eg skriv i eit morsperspektiv fordi det er det eg har fyrstehands kjennskap til...). Ei redsle som kan verta altoppslukande og lammande om noko skjer. Ein har så lyst til å ha kontrollen, men så må ein etter kvart innsjå at det ikkje heilt er mogleg. Det skjer ting som ein ikkje har styring med. Ein må ta dei forholdsreglane ein kan (bruka bilbelte, bruka hjelm osv.), men så må ein òg gje litt slepp. Borna må få vera born. Og dei må få lov til å verta vaksne. Så ein må berre gjera sitt beste for å utrusta dei for dette, og samstundes visa kor glad ein er i dei heile vegen. 

Då er eg inne på den gode delen av mammakjensla. For det er ein slik sterk, ubetinga kjærleik involvert. Både den kjærleiken ein kjenner på berre ein ser på bornet (og som kan kjennast borte under lange kolikk-anfall og slikt, men den er der altså , heile tida!), og den kjærleiken ein kjenner frå barnet. Barnet stolar på ein, livet til barnet ligg i mora og faren sine hender. Og etter kvart som barnet blir større, blir denne kjærleiken til foreldra meir og meir tydeleg. Om ein har ein dårleg dag, har prestert under pari og kjenner seg som eit null, er dette revnande likegyldig for barnet. Det elskar ein sterkt, uansett. Slike dagar er det beste som finst å få gode klemmar av nokon små (eller store) som ein veit elskar ein, uansett.

Ein er ofte redd for å feila som mor. Det er så mange fallgruver å gå i, og media er flinke til å presentera dei fleste. Sjølv om ein veit kva ein bør gjera, er det ikkje alltid ein har tid eller overskot til å gjera det rette. Men så kjem jo òg mødre (og born!) i mange ulike utgåver, og det som er rett/fungerer for ei mor, treng ikkje nødvendigvis fungera for ei anna. Noko av det viktigaste er i alle fall at barnet kjenner seg elska. At det kan ha den tryggleiken med seg oppover, og også som vaksen, at nokon elskar ein uansett. Så er det ulike måtar å visa det på, men uansett korleis ein viser det, skadar det heller ikkje å seia det. Ofte og inderleg, høgt og lavt. Ropa det etter dei når dei er på veg ut dørene, eller kviskra det i øyret under ein godnattklem.  Det kan ikkje vera feil! 

Når borna så er blitt store, vert dei garantert ikkje nett slik ein såg for seg. Det må ein nok førebu seg på, vera klar over. Men annleis er ikkje det same som dårlegare. Ein lurar nok på kor mykje som sit igjen frå barndommen. Det er kanskje ikkje så tydeleg den fyrste tida, men etter kvart som dei vert eldre, trur eg nok ein vil sjå at ein ikkje har "tala for døve øyre". At dei hyppige klemmane gjer at dei òg klemmer sine eigne ofte. At songane du song for dei, no vert sunge for dine borneborn. 

fredag 14. oktober 2016

Du trur eg ikkje ser det

Du trur eg ikkje ser at du ligg vaken
Du trur eg ikkje ser du manglar gnist
Du trur eg ikkje ser det tause skriket
Du trur eg ikkje ser at du er trist
Du trur eg ikkje ser det
men eg gjer det

Eg ser og anar, men eg skjønar ikkje
korleis det må kjennast inni deg
når verda som du kjende brått har rakna
og dei som du er glad i berre dreg
Eg veit ‘kje heilt kva eg skal til deg seia
for ingenting vil hjelpa likevel
Så havnar me jo støtt i same leia
og kjeftar på kvarandre seine kveld

Du trur eg ikkje ser at du ligg vaken
Du trur eg ikkje ser du manglar gnist
Du trur eg ikkje ser det tause skriket
Du trur eg ikkje ser at du er trist
Du trur eg ikkje ser det
men eg gjer det

Eg ser det på deg når du er så sliten
at du lurar på korleis det går
Eg ser det når du manglar siste biten
av eit puslespel du ei forstår
Du knyt nevar heilt til knokar kvitnar
allting rundt deg kjennest forsvarslaust
fastheita i kjeven din den vitnar
om ein indre kamp du kjempar taust

Du trur eg ikkje ser at du ligg vaken
Du trur eg ikkje ser du manglar gnist
Du trur eg ikkje ser det tause skriket
Du trur eg ikkje ser at du er trist
Du trur eg ikkje ser det
men eg gjer det

Eg huskar at du vakna ut av draumen
smilte litt, men sakte du forsto
atter kom den såre tåreflaumen
Marerittet ditt det hende no
Framleis trur eg nok at det vil verka
såret gror vel aldri heilt igjen
Men, eg synest at eg no kan merka
at du blir deg sjølv att, smått om senn

© Kristin Straume Audestad

Sorgarbeid er noko herk. Og det er jo sjeldan noko ein er gjennom åleine, som regel er ein fleire som har opplevd eit vondt tap, og sørgjer. Men så sørgjer ein jo på ulike måtar, og så er det ofte ulikt kor langt ein er komen i prosessen, og kor nært ein var den som er vekke. Den som var nærast, vil nok mest naturleg sørgja lengre og djupare enn den som ikkje var like tett på, sjølv om det ikkje alltid treng vera slik, det har jo òg med personlegdom å gjera, og kva "bagasje" ein har frå før.  Det kan uansett vera spesielt vanskeleg i eit parforhold der den eine opplever tap i nær familie, og tek dette svært tungt. Den andre, som ikkje var så nært den som er død, vil sjølvsagt prøva å forstå korleis partnaren har det, men utan å ha opplevd eit tilsvarandre tap sjølv, er det vanskeleg å forstå fullt ut.

Det kan òg verta slik at den i forholdet som ikkje har lidd tragiske tap i sin familie, føler at den ikkje kan sørgja like mykje, eller kan vera lei seg for eigne tap eller problem, for det vil jo uansett ikkje matcha partnaren si sorg. Det blir jo ikkje heilt riktig det heller, på ein måte. I alle fall ikkje når det har gått ei stund. Så eg trur det er veldig viktig at ein etter kvart klarar å snakka om dette, at begge set ord på det som er vanskeleg. Og at den som sørgjer mest får profesjonell hjelp til å takla det, for ein profesjonell har mykje større føresetnadar for å forstå kva prosess den sørgjande er inne i, og hjelpa den å koma vidare. Ein partnar skal vera tålmodig og raus, men samtidig er det viktig at den sørgjande forstår at det han/ho sjølv går gjennom, er ikkje lett å setja seg inn i om ein ikkje har opplevd det sjølv.

Må  berre skriva tydeleg her, for de som kjenner meg, at sjølv om me har opplevd noko liknande i vår familie, er ikkje alt det eg skriv over sjølvopplevd, eller basert på vår historie... Det er det vanskelegaste når eg skriv slike ting, for eg vil jo ikkje utlevera familiemedlemmar, så eg skriv jo sjeldan ting akkurat slik dei er, og prøver gjerne å skriva det ganske generelt. Men så er det så lett at folk kan ta meg heilt bokstaveleg og tru at alt eg skriv gjenspeglar realiteten. Eg for min del har ikkje noko problem med å vera ganske open om det meste, eg synest folk burde vore meir opne generelt, og tenkjer at til meir ekte og ærleg ein er med seg sjølv og andre, til betre er det. Men eg kan ikkje rekna med at alle i familien har det same synet, og prøver difor å halda litt tilbake/skriva litt om på ting, når eg skriv ting som involverer dei. Dette er litt av grunnen til at eg no legg bloggen på is, for det er så bale å prøva å skriva ekte og ærleg, og samtidig ikkje for utleverande.

 Då me opplevde eit vondt tap i vår familie, tok det eit år før eg kunne kjenna skikkeleg på mi eiga sorg over den som var borte, fordi eg var nødt til å stå støtt og halda hovudet over vatnet og familien i gong, medan mannen sørga. Då eg endeleg byrja å kjenna etter korleis eg sjølv tok tapet, vart det gjennom skrivinga eg bearbeida det, og det var då eg starta denne bloggen. Eg fann etter kvart eit fint bloggfellesskap, men var ganske anonym, heilt til ei dame eg kjende godt døydde, og eg skreiv eit minnedikt om ho på bloggen. Det var ganske spesielt for eg hadde skrive melding til ho og fortalt ho om bloggen same dagen, ho gleda seg til å gå inn og lesa, men så vart neste dikt eit minnedikt om ho, som døydde brått og så altfor tidleg. Minnediktet vart delt av ein del, og etter det visste nok ein del kjentsfolk og bygdefolk om bloggen.

Det har (diverre) vorte fleire minnedikt etter kvart, og det er også desse som er det sterkaste og beste dikta mine, trur eg. Fordi dei er skrive med tårer i augene, mest for at eg sjølv skulle forstå og ta inn over meg kva som eigentleg hadde skjedd. Og dikt som er skrive med tårer i augene, får gjerne fram tårene hjå andre òg, noko eg trur er veldig sunt. Så har det blitt dikt om mammalivet, husmorlivet (eg er fortsatt elendig til det), naturen, og sorger og gleder elles. Eg skreiv etter kvart sjeldnare og sjeldnare, men etter desember i fjor har eg skrive oftare igjen. Det var nok mykje fordi eg i desember hadde min eigen adventskalender der eg skreiv eit dikt til eit familiemedlem/ein ven kvar dag, og dermed kom godt i gong igjen med skrivinga. Men det var nok òg på grunn av ei tragisk hending her i bygda, som eg var nødt til å bearbeida med ord, og dei orda delte eg her etter kvart som dei kom, fordi eg håpte dei kunne hjelpa fleire.

No har eg skrive ganske jamnleg, det har vel sjeldan gått meir enn eit par veker mellom kvar gong. Det har vore kjekt, men for kvart dikt eg publiserer, blir eg både heit og kald, og lurar på om eg har formulert meg feil, og om folk skjønar kva eg meinar. Av og til tenkjer eg at det er så lite poetisk det eg skriv at det knapt kan kallast dikt. Og så blir eg flau når eg føler eg kanskje har vore for utleverande.  Og så blir eg flau når eg blir flau, for det er jo ikkje akkurat så mange som les dikta uansett. Og så blir eg flau for at eg sjekkar litt for ofte kor mange som har trykt liker. Og så vil eg ikkje driva å skriva ting berre for at folk skal lika det. Eg vil heller skriva for at folk skal lika, og vera trygge på, seg sjølv, og forstå både seg sjølv og andre betre.

Eg sluttar ikkje å skriva, men eg trur akkurat bloggen har utspelt si rolle, i hvert fall for ein periode (har lært å ikkje vera for bastant, då blir det så flaut å gå tilbake på ting...). Har fleire dikt på lager, men får sjå om eg får dei ut i eit anna format. Lurar på å gje ut nokre små temabøker med dikt frå bloggen (og nokre nye dikt) for spesielt interesserte, men blir i så fall i eigen regi, sånt der forlag-greier var litt mykje stress, og lite betalt. Og for deko som saknar å lesa dikta mine innpå her: det ligg 474 innlegg her på bloggen, så det skal vera nok lesestoff for ei stund! ;) Du finn dei i arkivet, nederst i høgre kolonne.

Takk for fylgjet, alle som har vore inne her og lest! Som har støtta meg, kome med oppmuntrande og gode kommentarar, og de som i si tid kjøpte boka eg gav ut. Som har grine med meg, og ledd med (og av) meg. Kjende og ukjende. Venar og familie. Eg har sett stor pris på alle tilbakemeldingar eg har fått på det eg har skrive! Herlighet, dette vart kanskje litt store ord, det er jo ikkje noko voldsomme greier det her. Men men, eg er visst i modus for slikt i kveld. Om eg byrjar å skriva og publisera ein annan stad, skal eg gje ein lyd om det her på bloggen. Klem frå meg!

tirsdag 11. oktober 2016

Opp og fram



tunga mi er halvvegs lam
kragen min er altfor stram
handflata er kald og klam
alle messar :  opp og fram
i meg syng ein melodi
om ein annan teori

i opninga i skogen
av krokefurutre
ligg vatnet som ein spegel
og skogen angar fred
på bålet som eg lagar
av bleik og gamal ved
der putrar kaffekjelen
eg kjenner noko skje

tunga mi er halvvegs lam
kragen min er altfor stram
handflata er kald og klam
alle messar :  opp og fram
i meg syng ein melodi
om ein annan teori

ved steinstranda i fjøra
der sit eg heilt i ro
ser bølgjedansen virvla
når måsar varslar flo
det trygge bølgjesuset
er inni meg òg no
den vesle tankespira
får næring og kan gro

tunga mi er halvvegs lam
kragen min er altfor stram
handflata er kald og klam
alle messar :  opp og fram
i meg syng ein melodi
om ein annan teori

på snaufjellet i sola
eg pustar roleg inn
let lyng og turre grasstrå
få friska opp mitt sinn
dei himmelblåe fjellvatna
med krus av haustleg vind
er ramma inn i brunt og raudt
det her er staden min

eg skal ikkje opp og fram
eg er ikkje lenger lam
eg vil berre vera her
kjenna at eg lever, er
sansa det me lever i
tenkja, takka, vera fri

© Kristin Straume Audestad

Eg har ei stund prøvd å skriva songtekstar. Problemet med songtekstane mine er at dei blir ofte litt for "korrekte" og "klisjè-ete". Men eg kan jo seia at eg likar å seia ting slik dei er, på ein enkel og skildrande og fornuftig måte. Då blir det jo ikkje så veldig originalt, men må alt vera så originalt heile tida?

 Denne handlar jo då om å bryta av frå dette prestasjonsmaset, og heller oppsøka naturen. I naturen finn ein gjerne meir tilbake til røtene sine igjen, ein får tid til å tenkja, og ein kan bruka alle sansane sine. Eg føler (når eg skreiv dette, såg eg for meg at nokon himla med augene over dei to fyrste orda i denne setninga, men uansett...) at eg kjem både nærare meg sjølv og Gud når eg er i naturen. 

Om eg skal forlenga livet ditt litt (få deg til å le...), kan eg fortelja om min (kanskje ikkje så..) hemmelege draum om å skriva tekstar for Odd Nordstoga eller Ingebjørg Bratland. Tekstane mine er nok for lite poetiske, for lite djupe og ikkje gode nok for dei, men de veit, ein draum er no ein draum, og av og til gjer ein jo eit forsøk på å gjera den til verkelegheit (orsak norsklærarar; røyndom). Så då eg var på konsert med Oddn for snart eit år sidan, gjorde eg eit lite stunt for meg sjølv. 

Eg kom på det midt på natta før konsertdagen. Og det eg kjem på midt på natta, kan slå begge vegar. Anten kan det vera verkeleg gode idèar... eller det motsette. Eg sette meg i hvert fall til å skriva eit brev då, til han Ødd. Og så la eg ved nokre heilskrivne og halvskrivne tekstar eg meinte kunne passa han. Dette brevet sneik eg bort til ei dame som hjalp han då han signerte cd-ar og slikt etterpå. 

Etterpå var eg VELDIG flau, spesielt då eg kom på brøkdelar av det eg hadde skrive i brevet (eg teipa det jo igjen midt på natta så eg ikkje skulle lesa kva eg hadde skrive og ombestemma meg). I etterkant har eg ikkje turt å sjå intervju med han, for eg er så redd for at han skal nemna det der brevet om nokon spør han om "gale fans". Han har sjølvsagt ikkje tatt kontakt etterpå, noko eg heller ikkje forventa då eg las gjennom det eg hadde skrive i ettertid (nei, eg gjengjev det ikkje her, litt sjølvrespekt har eg då att...). Jaja, håpar han fekk seg ein god latter i alle fall, og at de òg fekk det no... 

søndag 9. oktober 2016

Flaumen

har kjent at det byggjer seg opp ein flaum
og ventar no på at dei kjem i ein straum
som bløyter mitt kinn og saltar min munn
tårer som fløymer fram  heilt utan grunn

jo, grunnen finst kanskje ein stad inni meg
eit undertrykt sakn som forsvann langs ein veg
eit glimt av eit håp som heilt plutseleg brast
ei hand som eg glapp då eg sku` halde fast

den dagen det absolutt slett ikkje passar
i tårer og sjølvmedynk eg sakte vassar
eg slit med å finna ei meining med alt
og nedover nakken så isnar det kaldt

men så er det slutt, like brått som dei kom
så vender jo tårene stillferdig om
hovudet dunkar og kroppen er rar
mens eg oppgitt funderer på kva det der var

Kristin Straume Audestad

Ja, eg har nokre slike grinedagar innimellom. Når alt er gale, utan at eg eigentleg kan setja fingeren på noko konkret. Tippar det heng saman med søvnmangel og hormonar og slikt, saman med låg sjølvkjensle og ubearbeida greier. Slike dagar tar eg på meg hettegenser og ser i bakken når eg er på butikken, småredd for å bryta ut i hikstegråt om nokon ser på meg med snille auger og spør korleis eg eigentleg har det. For eg har det jo som oftast bra, det berre kjennest ikkje slik ut på dei dårlege dagane.

Då kjenner eg meg som ei elendig mor, ei elendig kone, ei elendig søster, ei elendig husmor, ein elendig nabo, og så vidare, du skjønar teikninga. Og i staden for å prøva å gjera noko aktivt med å endra på det, grev eg meg berre meir ned i mismotet. Supert. Eg har jo ikkje eigentleg lyst til å gå rundt og synast synd på meg sjølv, det er jo i grunn ganske patetisk, når ein tenkjer på kor mange vonde skjebnar det finst rundt her i verda, og kor heldig eg eigentleg er. 

Eg skriv ikkje dette for at du som les skal synast synd på meg. Eg skriv for at du kan le litt av meg, elles nikka gjenkjennande, eller kanskje få litt innsikt i korleis nokon av oss menneske fungerer. For eg trur heldigvis ikkje alle er slik som meg. Men at det er fleire enn meg som har dritt-dagar innimellom, trur eg nok. 

onsdag 5. oktober 2016

Steinane

då eg rydda i tinga
etter farmor
fann eg ei krukke
inni den låg
fem runde steinar

eg lurar på kvar
ho fann dei
kvifor plukka ho
akkurat dei
minna dei ho om noko
eller var dei berre fine?

ho kan ikkje svara lenger
men eg tek vare på 
steinane til farmor
så dei kan minna meg om 
kor glad eg var i ho

© Kristin Straume Audestad

Det er eit eller anna trygt med steinar. Eg trur det har å gjera med at dei er ganske uforanderlege, sånn i det korte løp i hvert fall. Ja, dei kan forvitra, og ja, dei kan endra forma når dei t.d. ligg lenge i ei elv, og ja, dei kan sprengjast og knusast. Men legg du ein stein på peishylla di, skal det noko til at den endrar seg noko særleg. Steinar kjennest stabile. Og det er steinar overalt. Steinar kan vera fine å plukka med seg, som minne om ulike stadar, eller berre fordi dei ser fine ut. 

Då me i fjor gjekk gjennom tinga etter farmor og farfar, var det ikkje så mykje der eg kjende noko behov for å ha sjølv. Det meste av pyntegjenstandane tippar eg at dei hadde fått som gåver. Men når eg fann nokre fine runde steinar, tenkte eg at desse hadde farmor plukka sjølv. Ho hadde valt dei ut for ein grunn. Eller kanskje fått dei av nokon ho var så glad i at ho måtte spara på dei. Sjølv om dei berre var steinar, og ikkje verdt nokon ting. Eg syntest det var fint å ta vare på steinane for farmor, og no har eg dei til pynt saman med steinar eg sjølve har samla, i ei glaskrukke på stovebordet.   

I dag var det gravferd for ei eldre grandtante av meg. Ho samla ikkje på steinar (som eg veit), men var veldig flink med blomar, og ho hadde halde i live ei pelargonia-slekt som hadde vore i familien i generasjonar. No har yngre folk i familien overteke blomane, og dyrka fram endå nye eksemplar. Menneske som var glad i ho, og set pris på røtene sine, viser det ved å ta vare på noko som var viktig for ho. 

Noko av det som kan setja dei fleste familiar på prøve, er når nokon døyr, og tinga/pengane til denne personen skal delast mellom gjenværande familiemedlemmar. Nokon er mest opptekne av ting som er verdifulle, nokon er mest opptekne av pengane, nokon er mest opptekne av eigedommane, nokon er mest opptekne av kva dei ikkje vil at dei andre skal ha, og nokon held seg i bakgrunnen og tør ikkje seia kva dei eigentleg ynskjer å ta vare på kun for å bevara minnene dei delte men den som er borte. Det kan verta uverdig. Det kan verta stygt. Og det kan øydeleggja familiar. Det er så synd at det er slik, for kva er eigentleg viktigast? Ting og pengar, eller relasjonane til dei ein deler røter, blod og minner med? 

For meg er familie trygt. For meg er familie meir enn dei eg bur i hus med. Det er storfamilien. Det er tremenningar eg møter ofte, det er grandonklar eg ser ein sjeldan gong, det er tanter eg snappar med og (i alle fall nesten-)svigerinner eg fjasar med. Det er dei som eg fylgjer med på, ber for, som har raka dei same bakkane som meg, som har klemt dei same rynkete kinna som meg, som får tårer i augene av dei same orda eg sjølv får tårer i augene av. Dei kjem i mange ulike utgåver, men dei har det til felles at eg likar dei og bryr meg om dei, fordi me er i familie. Og eg trur dei likar meg òg, på trass av rotete hus, dårleg oppmøte på fellesdugnadar, og resten av dei dårlege sidene mine. Fordi me er familie. 

Eg trur alle treng ein familie å høyra til, som ein kan vera saman med utan å lata som ein er nokon andre enn ein er. Som ein kjenner seg trygg på. Alle kjenner det nok ikkje slik i forhold til sin familie, men det er i alle fall slik ein familie bør fungera. Og dei som ikkje har det slik med familien sin, håpar eg har eit nettverk med vener som ein kjenner det slik med. (Då slepp ein det der arvegreiene òg, men det kan samtidig vera lettare å "melda seg ut" av nettverket utan at nokon prøver å hanka ein inn att, reknar ein med, tenkjer på ein, fordi ein deler felles røter. )

I forhold til familie, bør i hvert fall ikkje kor mykje, eller kva, ein arvar ha noko å seia. Det viktigaste er at slikt føregår i ordna formar, at ting med affeksjonsverdi hamnar hjå nokon som bryr seg om dei, og at ein kan ha gode relasjonar også i ettertid, uansett om det vart gjort ting ein meiner er feil. For storfamilie og røter er nok viktigare enn mange trur! Berre sjå på "Alt for Norge", kor bevega desse norskamerikanarane vert når dei besøkjer garden som til dømes tipp-oldefaren reiste frå for hundre år sidan... 

torsdag 29. september 2016

Ja takk!



ja takk
hjelp meg gjerne
å oppdra borna mine
det er eit stort ansvar
for oss foreldre åleine

men gjer det med varme
sjå dei inn i augene
sei at det der var ikkje så lurt
og forklar helst kvifor
med enkle ord

for borna mine
er ikkje berre mine born
dei er storfamilien sine born
bygda sine born
våre born

og dei bør vera greie med kvarandre
dei bør læra kva som er rett og galt
dei bør søkja det gode
og bli tilgitt når dei feilar
dei bør bli tenkjande menneske

menneske som ser andre menneske
som tek passe store, men ikkje farlege, sjansar
som seier hei og smilar tilbake
som gjer opp for seg
som er trygge på seg sjølv

og til dette trengs også du
du som møter borna mine
på butikken
langs vegen
på skuleplassen

sei hei og sjå dei i augene
så dei lærer å helsa
stopp dei mildt, men tydeleg
om dei gjer noko som er farleg
og minn dei på å takka

men hugs
å snakka til dei
som om dei er
medmenneska dine
for dei er faktisk det

Kristin Straume Audestad

"It takes a village to raise a child" er jo ein velbrukt frase. Men likevel sann, tenkjer eg. No meiner eg jo ikkje at de treng springa etter borna mine og fylgja med om dei gjer noko gale. Men at me alle har eit ansvar for borna me møter her og der. Eit ansvar for å møta dei med respekt, og eit ansvar for å rettleia dei viss dei handlar veldig uforsiktig. Og det er jo ei kjensgjerning at mange born gjer ting utan å tenkja over konsekvensane innimellom. Er jo liksom greia med å vera born det. Og noko av det er greitt. Eg er ikkje ei slik mor som er livredd når borna klatrar i tre og slik. Men som småbarnsmor er eg ganske redd for det som har med trafikk å gjera. Eit par må ubetenkte steg til sida kan få så ufatteleg store konsekvensar. Og som gryande storbarnsmor er eg redd for det som skjer på nettet, appar og ulike sosiale media, der det òg er skummelt å vera ubetenksom. Så om nokon til dømes ser mine born ta sjansar langs vegen, eller på nettet, håpar eg dei seier frå til dei, og gjerne til meg òg. Så skal eg gjera det same med dine born. Me har ingen å tapa, og mykje å vinna på å hjelpa kvarandre med å gjera borna våre til oppmerksame og passe fornuftige menneske. :)