torsdag 31. desember 2015

Nyttårstankar 15/16

Eg burde skrive fint og flott om alt som eg bør gjera
Trena mykje, sova meir, få orden på mitt hus
Lesa meir og skriva, ørten hinder kjapt forsera
Slutta med å snik-eta på fruktnøtt, drikka brus…

Men så trur eg like viktig er å finne roen
Kvila i at ting er godt nok, nett slik som det er
Berre eg sånn innimellom nøye vaskar doen
og legg vekk mobilen, er med dei som er meg kjær

Våga vera den eg er, og smila trygt til speilet
Ikkje kjenna stresset når dei andre meistrar alt
Innsjå at som menneske, så må me stundom feile
For å sidan kunne seie: eg gjor` riktig når det gjaldt!

Opna døra inn til heimen, sjølv om heile stova
flyt av ting og leikar – her er varme, latter og liv!
Opna døra inn til hjartet, prøva stilt å lova
at eg alle dumme tankar ut av kroppen hiv

Sjå meg rundt, og finna nokon som litt hjelp kan trenga
eller gje ein klem til nokon som eg likar godt
prøva spreia gode ord som ismurar kan sprenga
vera glad, takknemleg for alt som eg har fått

© Kristin Straume Audestad

Så står eit nytt år for døra, og det er mange som brukar tid på å tenkja ut gode nyttårsforsett. Eg trur det kan vera greitt med ein slik «ny start» innimellom, og ein sjans til å pusha seg mot eit mål ein har sett seg. Samstundes kan det verta ekstra bale når ein (kanskje litt for ofte) finn ut at det ikkje gjekk så bra som ein hadde tenkt, og gjev opp. Eg har i alle fall brent meg nokon gongar på nett det der, og opplever meg endå meir mislykka etterpå… Så dette året skal eg heller jobba med å kvila i at eg er god nok som eg er. Noko som er utfordrande nok for ei eigentleg perfeksjonistisk dame med dårleg sjølvtillit som bur i eit kronisk rotete hus. Men eg byrjar å sjå at sjølv om det er mykje eg ikkje får til, er det nokon ting eg klarar også. Nett det med å skriva er nok ein styrke eg har, og som eg har lyst til å bruka for å gjera noko positivt for andre også. Etter dei to førre innlegga har eg fått fleire gode ord, og det er godt å høyra at orda mine treff slik eg håpar! Sjølv om det er dikt eg absolutt hadde vore glad for å ha sluppe å skrive. Men når det fyrst vart slik at det utenkjelege hende, var det godt å ha ein konkret måte å prøva å hjelpa på. 

Som eg har skrive om tidlegare på bloggen, har eg lyst til å bli flinkare til å invitera folk innom, sjølv om ikkje alt er på stell. Eg lar meg alt for ofte utsetja å invitera, fordi eg aldri blir fornøgd med slik det er her. Men det er jo i grunn det viktigaste me kan gjera: vera ilag med folk me er glade i, og visa andre at me bryr oss om dei! Det trur eg me i bygda vår er ekstra oppmerksame på framover. Ein kan ikkje kontrollera framtida, og ting som ikkje skal skje, skjer likevel. Då hjelper det ikkje at ein hadde planlagt å vera saman om nokre veker, når ein endeleg kanskje var i mål med rydding og oppussing av det og det rommet. Det er nok lurt å nytta dei sjansane ein har til å vera saman, og helst bruka stundene til å vera ilag og prata og gjera kjekke ting, ikkje sitta med kvar si nase ned i ein skjerm. Og jadå: dette er mykje lettare å skriva enn å gjera, det veit eg alt om… 

Eg vil i alle fall ynskja alle som er innom og les eit godt nytt år, og framleis fine dagar med folka ein har rundt seg!! <3 

tirsdag 22. desember 2015

Det finst ikkje fasit



 Det finst ikkje fasit når sjokksorga kjem
Sorga som bleiknar dei andre problem
Ho bankar `kje stilt, nei ho trengjer seg på
med detaljar og bilder ein ikkje vil sjå
Legg framtida som ein såg for seg i grus
Kan mørkleggja bygder og velta ned hus
Ein veit `kje korleis ein sjølv taklar det før
den djupaste sjokksorga står for di dør

Nokon blir lamma og klarar `kje eta
det kjennest som dei brekk i titusen beta`
Somme dei spyr, riv ned stolar og bord
Andre apatiske, tomme for ord
Nokon grin dag og natt, får ikkje sova
Somme må ut, og langt vekk frå si stova
Kanskje ein ville ha takla det greitt
Men det er best om ein slett ikkje veit

Ein vel ikkje sjølv, nokon må takla det
Dei treng gode vener som varmt sørgjer med
Som stiller opp, bryr seg og klemmer godt
og tilfører farge når livet er grått
Når sjokket har lagt seg og kvardagen bankar
så treng ein framleis ein klem, gode tankar
For sorga ho bur jo der framleis i huset
i klede, eit rom og det kjæraste kruset

Ein kan også seia at sorg kjem i bølgjer
Kanskje ein haustdag når regnet det høljer
ein anar ein liten som hoppar i dammar
og minna så kjære i hovudet flammar
Då kjem det ei storbølgje, dreg ein stilt under
der sorga er svart og verda slått sunder
Men så blir ein løfta trygt opp av ei hand
og venen din leier deg oppatt på land

Det finst ikkje fasit når sorga er nær
for korleis ein taklar ho, korleis ein er
Men vegen ein går gjennom sorga er tøff
og kronglete, holete, svingete, røff
Ein vil jo slett ikkje på sorgvegen vandra
men når ein fyrst er der er livet forandra
Då treng ein dei gode som vandrar ved sida
med kjærleik igjennom den vondaste tida!

© Kristin Straume Audestad

I dag tok bygda farvel med den vesle guten som døydde for ei veke sidan. Det var sterkt, vondt, gripande og samstundes veldig vakkert å sjå korleis familien hans stod såre og sterke saman og tok farvel med ein elska veslebror. Eg visste kven guten var, men kjende han ikkje personleg, berre foreldra. Og då eg sat der og høyrde skildringane av den gode guten, kjende eg i tillegg til sorga over det meiningslause tapet, også sorg over at eg ikkje var av dei heldige som fekk bli kjend med han. Dei som kjende han har det sjølvsagt verst akkurat no. Men dei kan også vera glade for dei gode minna dei faktisk har, og dei kjære spora guten har sett i hjarta deira! Sjølv om livet til guten var eit kort liv, var det likevel eit heilt liv, fullt av kjærleik, gode opplevingar og fine menneske.

Framover er det familie, vener og klassekameratar som vil kjenna mest på sorga og saknet i det daglege. Dei vil trenga støtte, klemmar og gode ord også etter at sjokket har lagt seg. Dei treng at folk møter blikket deira, tør å gå dei vanskelege skritta bort for å gje ein klem, og ikkje tek avstand fordi ein ikkje veit korleis ein skal forhalda seg til dei. Ja, det er vondt. Men, som mora sa, det er ingenting nokon kan seia eller gjera som kan gjera det verre. Det verste har allereie skjedd.

Det er mange måtar å visa støtte på, tenkjer eg. Koma på døra med noko nybakt, invitera på kvelds, senda ei facebook-melding og spørja korleis det går, tilby seg å ta ei tørn med vindusvask, til dømes. Om det ikkje passar for familien å ta i mot hjelpa ein tilbyr akkurat då, veit dei i alle fall at ein bryr seg og tenkjer på dei! Og det opplever eg at bygdefolket har vist til gagns dei siste dagane. Dei har mobilisert til tusen, både ved å besøkja familien og koma med mat, blomar og gåver, og i dag blant anna ved å hjelpa til med å arrangera ei minnesamling på ettermiddagen. Det var ei fin samling der bygdefolket fekk samlast, eta litt og berre vera ilag og fordøya det tunge farvelet. Eg var beden om å lesa diktet i førre innlegg, og valte å syngja det sidan eg er så glad i melodien. Kvidde meg, likar ikkje å vera i fokus, og er ikkje nokon supersongar, men er jo godt å kunna hjelpa med det ein kan (og eg er ikkje så god til å baka kaker…).  Eg kom meg sånn passe gjennom det, klarte å unngå å grina slik eg gjorde då eg prøvde å syngja heima. Prøvde også å dela nokon av mine erfaringar etter sorgarbeid i eigen heim.

Sorga kjem i bølgjer. Og folk har ulike måtar å takla ho på i fasane ein må forsera på vegen gjennom sorga. I ein sorgprosess treng ein også å kopla ho heilt vekk av og til, og gjera kjekke ting. Det betyr ikkje at ein ikkje er lei seg, det betyr at ein prøver å overleva, og koma seg vidare, noko som er heilt nødvendig. Sjølvsagt hadde den som er død villa at dei som sit att skal ha det så godt som dei kan! Til dømes er det å le høgt ilag også ein befriande ventil for sorg. Faktisk! Når ein ler får ein utløp for kjensler, og det er ikkje noko ein skal ha dårleg samvit for. Det kjem tidsnok grinedagar. Og dei er også viktige. Når ein vågar å sleppa seg ned i den djupaste sorga, kjem ein seg litt lettare og høgare opp att for kvar gong. Sjølv om nokon bølgjer gjev ein hardare medfart enn andre. Ein treng dagar der ein pratar om det triste og tek det inn over seg. Og ein treng dagar der ein pratar om heilt andre ting, og ser på overfladiske såpeseriar på tv. Korleis dette er for den enkelte, er ikkje noko ein styrer sjølv i det heile teke, men heng saman med korleis ein er elles som person, og også mykje korleis ein var vant til at sorg vart takla i barndomsheimen, trur eg. Det er ingen måte å takla sorga på som er meir rett eller feil enn nokon annan måte. Men eg trur dei som i ein sorgprosess klarar å prata om og setja ord på det dei føler, kan få ein litt lettare veg gjennom sorga enn dei som ikkje klarar dette. Dei som legg lok på sorga, fordi dei ikkje klarar å forhalda seg til ho, vil nok koma seg vidare på eit vis, men kan også oppleva at dei får ein lengre og tyngre veg, til dei eventuelt klarar å snakka om det.

Dette vart langt, men eg har tenkt mykje på det med sorg og sorgreaksjonar, og veit at ikkje alle har så nære erfaringar med det som meg, og er glade for litt innsikt utan at ein må oppleva det sjølv. Snakkar mest om det ut frå det me har opplevd, men trur det gjeld fleire. Det siste eg vil seia før eg gjer meg, er at det er kjempeviktig å vera glade for det som er bra. Jula må feirast og borna må få gleda seg over pakkene og juletradisjonane. Dei som ber på nytt liv i magen, har lov til å føla sterk glede for dette, og treng ikkje la det som har hendt overskygga gleda si. Ein er triste og grin for det vonde, og kan vera glade og jubla for det som er bra. Slik går sorga og gleda hand i hand. Hadde alt berre vore godt, hadde ein nok ikkje sett så pris på det gode. Og hadde alt berre vore vondt, hadde dei fleste bukka under. Det er godt å tenkja på at det blir betre, også for dei som har det verst. 

tirsdag 15. desember 2015

Det som aldri skulle skje

Barneleik og latter under stjernehimmel
snøen ligg som dun strødd over bygda vår i kveld
Bålet flammar stille, røyken stig og dansar
Livet kjennest godt, men brått så skjer det likevel

Det som aldri skulle skje  
Det som slår oss alle ned
Det som råkar hardt, og røskar vekk all fred
Dette er kje` meining i
Dette blir me aldri fri
Kan me nokon sinne atter smila, leva, le?

Smilet ditt var ekte, du var liv og glede
latteren den bobla, du var full av energi
Venar var det, mange, mykje kjekt de gjorde
men det måtte enda ved ein islagt trappesti

Det som aldri skulle skje  
Det som slår oss alle ned
Det som råkar hardt, og røskar vekk all fred
Dette er kje` meining i
Dette blir me aldri fri
Kan me nokon sinne atter smila, leva, le?

Bygda vakar stille, sjokket gjer ho nummen
Sørgjande kjem saman, klemmer hardt og tenner lys
Over oss i mørket stjerneskota flimrar
opnar opp for håpet som me kjenner mens me frys

Håpet om at du er glad
Håpet om ein Himmel bra
Der du leikar fritt og aldri meir får illt
Gjennom denne vonde natt
sjølv om bygda sørgjer matt
stør me opp kvarandre, viser kjærleik sterkt og stilt

 (Diktet kan syngjast på melodien til songen «Himlen i min famn» av Carola Häggkvist.)

© Kristin S. Audestad

Måtte bruka bloggen for å bearbeida denne vonde kvelden. Når det er sterke kjensler involvert, hjelper det alltid for meg å skriva. Var usikker på om eg skulle dela, men gjer det no, sidan det sikkert er fleire som kjenner på dette. Kjende mageverken med ein gong eg fekk vita at eit helikopter landa i bygda i kveld. Var det luftambulansen? Var nokon skada? Var det nokon av mine? Hadde det verste skjedd? Så breidde verken seg utover i kroppen etter kvart som fleire blålys dukka opp. Ein telefon frå ei venninne avslørte at ein gut på fem-seks år hadde sklidd rett i ein lastebil. Min femåring var heldigvis heime i stova, men kvalmen kom likevel. Kor gale hadde dette gått? Eg visste at eg sannsynlegvis kjende til han, sidan bygda ikkje er så stor. Eg gjorde det einaste eg kunne gjere, eg ba.  Nesten samtidig som ei anna venninne sa kven det gjaldt, stod det på nettavisene at han var omkomen. Ei grusom hending, spesielt forferdeleg for familie og venar, men også noko som vil påverka heile bygda. Eg trur det vil ta ei stund før det går heilt inn kva som har skjedd i kveld, nett no er vel folk berre sjokka.

Eg sa det til borna i kveld, og dei syns sjølvsagt det var trist, ho største grein, men elles var det vel me vaksne som tok det verst. Dei to minste forstod nok ikkje heilt kva som hadde skjedd. Når ein er foreldre, skjønar ein at det verste som kan skje, må vera å mista eit born. Sjølv utan å ha erfart det sjølv, om ein berre tør tenkja tanken på korleis det ville vore, får ein heilt skjelven.  Og då femåringen vår spontant la seg under eit teppe og begynte å synga regla «Hvem ligger under her…»osv. for å muntra oss opp, måtte me fyrst le. Men etterpå tenkte eg på seksåringen som kanskje også låg under eit teppe akkurat då. Utan å kunna syngja, utan nokon gong å kunna reisa seg igjen. Då blødde mammahjartet mitt endå meir for denne mora og familien som har ein mindre rundt frukostbordet i morgon tidleg. Det er så enormt vondt å tenkja på. 

Slike hendingar røskar også innerst inne, der trua mi er djupt forankra. For er dette noko Gud vil? Kvifor let Gud dette skje? Finst Han i det heile, når slikt skjer?  Eg skjønar dei som ikkje trur det. Samstundes har eg opp gjennom livet følt at Han har hjelpt meg gjennom mykje, og veit at trua gjev meg ein styrke som eg kjenner eg treng for å overleva. Ei meining i og eit grunnlag for livet. Gode rettesnorer for korleis ein skal behandla andre menneske. Ei kraft og ein vilje til å gjera det gode. For å nemna noko. 

Men når slikt som dette skjer, er det jo heilt meiningslaust.  Eg trur heller ikkje det er noko meining i. Eg trur ikkje dette var noko Gud ville skulle skje. Men eg trur Gud kan hjelpa oss gjennom sorga. Eg trur Han tek imot dei som har lyst til å koma til Han. Eg trur det er noko godt som ventar oss etterpå.  Men nett no er det ikkje mykje glede i å tenkja på det. Nett no er eg berre veldig trist. Klemmer borna mine ein ekstra gong før eg legg meg. Og er glad for at folk er flinke til å ta vare på kvarandre i sorga. Sender ein klem til dei som treng det!